Hội chứng ruột kích thích nên ăn gì? Gợi ý thực phẩm tốt cho tiêu hóa

Hội chứng ruột kích thích (IBS) là bệnh lý rối loạn chức năng đường tiêu hóa đặc trưng bởi các đợt đau quặn bụng, sình hơi, phân lỏng nát hoặc bí kết kéo dài. Song song với phác đồ điều trị từ bác sĩ chuyên khoa, việc xây dựng một thực đơn ăn uống khoa học sẽ giúp người bệnh làm dịu cơn co thắt và nâng cao chất lượng đời sống hàng ngày. Vậy người mắc hội chứng ruột kích thích nên ăn gì, cần hạn chế những nhóm thức ăn nào và bổ sung nguồn chất xơ sao cho chuẩn xác? Hãy cùng Dược phẩm Louis France phân tích chi tiết trong bài viết sau đây.

Xem thêm : Dấu hiệu hội chứng ruột kích thích: 7 biểu hiện âm thầm dễ bị nhầm với rối loạn tiêu hóa

1. Hội chứng ruột kích thích là gì?

Hội chứng ruột kích thích là hiện tượng rối loạn tín hiệu truyền dẫn giữa hệ thần kinh trung ương và ống tiêu hóa, biểu hiện chủ yếu bằng những đợt đau quặn bụng tái diễn đi kèm sự xáo trộn chu kỳ đi ngoài. Bệnh nhân có thể bị táo bón, tiêu chảy thất thường hoặc chuyển đổi luân phiên giữa hai thể này.

Một số dấu hiệu lâm sàng điển hình gồm:

• Co thắt hoặc quặn đau bụng dưới, cảm giác khó chịu thường thuyên giảm sau khi đi đại tiện.
• Bụng óc ách, căng trướng và tích tụ nhiều bọt khí.
• Đại tiện phân lỏng hoặc phân khô cứng, vón cục diễn ra dai dẳng từng đợt.
• Luôn có cảm giác nặng bụng, đi ngoài không hết phân trong trực tràng.

Khẩu phần dinh dưỡng hàng ngày có tác động trực tiếp đến mức độ biểu hiện của bệnh, tuy nhiên mức độ dung nạp của từng cơ địa lại không hề giống nhau. Chính vì thế, không tồn tại bất kỳ một công thức thực đơn cố định nào có thể áp dụng chung cho mọi bệnh nhân IBS. Nguồn: NIDDK

2. Hội chứng ruột kích thích nên ăn gì?

Để giải quyết bài toán hội chứng ruột kích thích nên ăn gì, người bệnh cần ưu tiên các món thanh đạm, duy trì cữ ăn đúng giờ và điều tiết lượng chất xơ nạp vào dựa theo phản ứng thực tế của ống tiêu hóa.

2.1. Bổ sung chất xơ hòa tan phù hợp

Chất xơ hòa tan sở hữu đặc tính ngậm nước cực tốt để tạo thành lớp gel mềm mại dọc theo lòng ruột. Nhóm chất xơ này hỗ trợ làm mềm khuôn phân, rất có lợi trong việc cải thiện tình trạng phân khô cứng ở người mắc IBS thể táo bón.

Các nguồn thực phẩm lành tính có thể đưa vào bữa ăn gồm yến mạch nấu chín, thịt quả của một số loại trái cây tươi và các dòng chất xơ hòa tan tương thích với ngưỡng chịu đựng của cơ thể.

Dẫu vậy, việc gia tăng chất xơ quá nhanh và dồn dập có thể gây tác dụng ngược như sình bụng, ợ hơi. Bạn nên nâng dần hàm lượng qua từng tuần và chú ý quan sát phản ứng của cơ thể. Nguồn: NIDDK

2.2. Lựa chọn thực phẩm giàu tinh bột dễ dung nạp

Cơm trắng dẻo, khoai tây bỏ vỏ luộc mềm cùng cháo yến mạch nguyên chất với khẩu phần vừa phải là những nguồn năng lượng rất êm bụng để đa dạng hóa bữa cơm gia đình. Bạn nên chế biến bằng cách luộc, hấp cách thủy hoặc nấu súp loãng, tránh xào nấu nhiều dầu mỡ hay nêm nếm gia vị cay nồng.

Trong trường hợp phát hiện một món tinh bột nào đó thường xuyên gây đau quặn bụng sau khi ăn, hãy ghi chép lại lượng dùng cùng mốc thời gian bộc phát để trao đổi cùng chuyên gia dinh dưỡng.

2.3. Bổ sung nguồn protein phù hợp

Các loại trứng gà ta luộc, thịt nạc cá đồng, ức gà bỏ da và đậu phụ trắng tươi vừa cung cấp đầy đủ đạm thiết yếu vừa rất lành tính với niêm mạc ruột.

Hãy chế biến thành các món luộc, hấp thanh nhẹ hoặc nấu canh rau ngọt thay vì chiên rán ngập dầu mỡ béo ngậy. Song song đó, hãy gạch tên các loại thịt xông khói, xúc xích đóng hộp và những loại nước chấm có trộn nhiều hành tỏi tươi gây kích ứng.

2.4. Uống đủ nước và duy trì bữa ăn đều đặn

Uống đủ lượng nước lọc ấm mỗi ngày giữ cho nhu động ruột hoạt động trơn tru, đồng thời bù lại thể dịch thiếu hụt trong các đợt đi ngoài nhiều lần hoặc hỗ trợ làm mềm khối phân khô. Người bệnh cũng cần cố định thời gian ăn uống, nhai thật kỹ từng miếng, không bỏ bữa và chia nhỏ khẩu phần thành nhiều cữ ăn nhẹ trong ngày.

3. Hội chứng ruột kích thích nên ăn trái cây gì?

Hoa quả tươi mang đến nguồn vitamin, khoáng chất vi lượng và chất xơ quý giá. Mặc dù vậy, có những loại chứa tỷ lệ đường tự nhiên lên men nhanh tương đối cao, dễ dẫn đến hiện tượng sinh khí bọt và đau tức vùng bụng ở cơ địa quá mẫn cảm.

Nhằm lựa chọn đúng loại trái cây phù hợp cho người bị hội chứng ruột kích thích, bạn nên ưu tiên những loại quả sau với khẩu phần hợp lý:

• Cam, quýt tươi: Bổ sung lượng vitamin C dồi dào, rất thích hợp dùng tráng miệng hoặc làm bữa phụ buổi sáng.
• Trái kiwi: Cung cấp enzym tiêu hóa và chất xơ tự nhiên, hỗ trợ giải tỏa triệu chứng cho người hay bị táo bón.
• Dâu tây: Giàu chất chống oxy hóa tự nhiên và cực kỳ lành tính cho niêm mạc ruột.
• Quả nho: Có thể sử dụng từng chùm nhỏ khoảng 10-15 quả tùy theo khả năng hấp thu của đường tiêu hóa.
• Chuối chín vừa: Nên ăn từng quả nhỏ, ưu tiên chuối vừa chín tới thay vì chuối chín quá kỹ để theo dõi phản ứng của bụng dạ.

Khả năng dung nạp các loại trái cây trên có sự khác biệt rõ rệt ở mỗi cá nhân. Những loại quả nhiều đường như táo tây, lê, xoài chín ngọt, dưa hấu hay các loại quả sấy tẩm đường có thể khiến triệu chứng bùng phát mạnh mẽ, nhất là khi ăn nhiều cùng một lúc. Khi đang áp dụng chế độ ăn kiêng Low-FODMAP, bạn nên nhờ chuyên gia dinh dưỡng lập danh mục hoa quả an toàn riêng cho mình. Nguồn: Cambridge University Hospitals

4. Hội chứng ruột kích thích nên ăn rau gì?

Rau củ cung cấp nguồn chất xơ cùng vitamin thiết yếu giúp thanh lọc đường ruột. Tuy nhiên, người mắc hội chứng này cần lựa chọn đúng loại rau củ mềm và kiểm soát lượng ăn mỗi bữa, tránh tâm lý nạp quá nhiều chất xơ cùng một lúc.

Những loại rau có thể cân nhắc

• Củ cà rốt: Phù hợp nấu các món canh hầm nhừ, luộc chín mềm hoặc hấp ngọt nước.
• Cải bó xôi (rau chân vịt): Bổ sung lượng acid folic dồi dào cùng chất xơ mềm dễ phân giải.
• Trái cà chua: Có thể dùng nấu canh hoặc xào chín nếu đường ruột của bạn thích ứng tốt.
• Quả dưa chuột (dưa leo): Dùng làm món ghém thanh mát, nên gọt vỏ và bỏ ruột hạt nếu bụng dạ đang yếu.
• Đậu que non: Thêm vào khẩu phần ăn gia đình với lượng nhỏ, luộc chín kỹ.

Nấu chín nhừ rau củ giúp cấu trúc sợi xơ mềm ra, giảm ma sát cơ học lên thành ruột non, tuy vậy điều này không có nghĩa là sẽ triệt tiêu được hoàn toàn các hợp chất gây sinh khí bên trong thực phẩm.

Những loại rau cần chú ý

Hành tây, tỏi củ, súp lơ xanh, bắp cải trắng cùng các loại hạt đậu đỗ khô chứa hàm lượng carbohydrate lên men (fructan, oligosaccharides) rất lớn, khiến ruột sinh nhiều khí ga và căng tức khó chịu.

Nếu bạn đang thực hiện chế độ ăn hạn chế FODMAP, hãy nhờ bác sĩ hướng dẫn thay vì tự tiện loại bỏ quá nhiều loại rau xanh trong thời gian dài gây suy kiệt dinh dưỡng.

5. Hội chứng ruột kích thích không nên ăn gì?

Ngoài việc bổ sung các thực phẩm lành tính, nhận diện và loại bỏ các món kích thích đường ruột là bước then chốt. Thực đơn kiêng khem của người bị hội chứng ruột kích thích không hoàn toàn rập khuôn, tuy nhiên bạn cần đặc biệt cẩn trọng với các nhóm sau:

Thực phẩm nhiều dầu mỡ

Các món chiên rán ngập dầu, thức ăn nhanh nhiều bơ mỡ động vật làm tăng cường độ co thắt đại tràng và dễ gây tiêu chảy cấp. Hãy tập thói quen chế biến món ăn đơn giản, ít chất béo nhất có thể.

Đồ cay nóng và đồ uống có caffeine

Gia vị cay nồng như ớt, hạt tiêu, cùng các thức uống như cà phê đậm đặc hay trà xanh ủ đặc có thể gây kích ứng đầu dây thần kinh niêm mạc ruột. Đồ uống có gas cũng đưa thêm lượng lớn bọt khí vào dạ dày, làm trầm trọng hơn chứng trướng bụng.

Thực phẩm chứa nhiều FODMAP

FODMAP là nhóm các hợp chất carbohydrate chuỗi ngắn kém hấp thu và dễ bị vi khuẩn đại tràng lên men ồ ạt. Nhóm này bao gồm hành củ, tỏi ta, các loại đậu hạt, táo, lê, mận, mật ong rừng cùng các chất làm ngọt công nghiệp như sorbitol hay xylitol.

Không phải toàn bộ danh mục thực phẩm này đều cần bị cấm vĩnh viễn trong thực đơn. Chế độ ăn ít FODMAP chỉ nên kéo dài trong vài tuần để ruột hồi phục, sau đó người bệnh sẽ thử ăn lại từng món một để nhận diện tác nhân gây hại thực sự. Quá trình này cần sự theo dõi của chuyên gia dinh dưỡng. Nguồn: NIDDK

Sữa và sản phẩm từ sữa không phù hợp

Những người thiếu hụt men tiêu hóa đường lactose thường bị đầy chướng, óc ách hoặc đi lỏng ngay sau khi uống sữa tươi thông thường. Tuy nhiên, nếu bạn không mắc chứng bất dung nạp đường lactose thì không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối toàn bộ các sản phẩm từ sữa.

Xem thêm : Ăn gì để bổ sung nội tiết tố nữ? Gợi ý thực phẩm dễ dùng

6. Loại sữa nào tốt cho người bị hội chứng ruột kích thích?

Việc chọn dòng sữa thích hợp phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ nhạy cảm với đường lactose, bảng phụ gia của sản phẩm cũng như biểu hiện tiêu hóa của chính bạn.

Một số lựa chọn có thể cân nhắc gồm:

• Dòng sữa tách đường lactose (Lactose-free): Lựa chọn lý tưởng cho người bị thiếu hụt men lactase đường ruột.
• Các loại sữa thực vật lành tính: Sữa gạo nguyên chất hoặc sữa yến mạch tự nấu không chứa phụ gia gây rối loạn tiêu hóa.
• Sữa chua lên men tự nhiên không lactose: Lựa chọn thay thế vừa cung cấp dưỡng chất vừa hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động êm ái hơn nếu bạn dung nạp tốt.

Trước khi chọn mua sữa, hãy xem kỹ bảng thành phần và cảnh giác với các loại đường cồn thay thế như sorbitol, mannitol vì chúng có thể gây tiêu chảy. Không có loại sữa hoàn hảo cho tất cả mọi người, bạn hãy thử từng ngụm nhỏ và quan sát phản ứng của cơ thể trong 24 giờ tiếp theo.

7. Hội chứng ruột kích thích thường kéo dài bao lâu?

Nghi vấn hội chứng ruột kích thích kéo dài bao lâu là nỗi trăn trở của hầu hết những ai đang phải chịu đựng các rối loạn tiêu hóa này.

IBS là một hội chứng mạn tính tiến triển dai dẳng qua nhiều tháng hoặc nhiều năm, với các đợt phát tác xen kẽ các giai đoạn thuyên giảm êm ả. Có người duy trì được trạng thái ổn định rất lâu, nhưng cũng có trường hợp các cơn đau và rối loạn đại tiện tái diễn liên tục theo từng chu kỳ căng thẳng.

Khả năng kiểm soát bệnh phụ thuộc vào thể bệnh IBS mắc phải, chế độ ăn uống, tình trạng căng thẳng thần kinh, giấc ngủ và cách chăm sóc đại tràng mỗi ngày. Dinh dưỡng hợp lý giúp làm dịu và kiểm soát triệu chứng chứ không thể cam kết chữa dứt điểm hoàn toàn bệnh lý này.

Nếu bạn nhận thấy các cơn đau bụng ngày một dữ dội, đại tiện ra máu, sụt cân đột ngột không rõ nguyên nhân hay sốt cao, hãy tới ngay bệnh viện chuyên khoa để được thăm khám cẩn thận.

8. Louis Lactoba có phù hợp với người mắc hội chứng ruột kích thích không?

Dược phẩm Louis France luôn cam kết cung cấp những giải pháp hỗ trợ hệ tiêu hóa dựa trên sự minh bạch về thành phần và nhu cầu thực tế của từng khách hàng.

Louis Lactoba là dòng sản phẩm bổ sung chất xơ hòa tan kết hợp, sở hữu công thức gồm Inulin, FOS, GOS, Fibregum B, vitamin PP và vitamin B1. Dòng sản phẩm này có ưu thế vượt trội trong việc cải thiện tình trạng táo bón thông thường và cân bằng hệ vi sinh đường ruột cho người có hệ tiêu hóa khỏe mạnh.

Dẫu vậy, Louis Lactoba không được sản xuất với mục đích điều trị hội chứng ruột kích thích. Cần lưu ý rằng các thành phần như Inulin, FOS và GOS đều là những carbohydrate chuỗi ngắn có tốc độ lên men rất nhanh trong lòng đại tràng; chúng có thể kích hoạt cảm giác chướng bụng, sôi ùng ục và sinh nhiều khí ga ở người bệnh IBS, đặc biệt là những trường hợp nhạy cảm với nhóm chất FODMAP.

Chính vì vậy, người đang mắc hội chứng ruột kích thích nên tham khảo ý kiến của bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi dùng Louis Lactoba. Việc bổ sung bất kỳ chế phẩm chất xơ nào cần căn cứ vào thể bệnh, mức độ hấp thu và chế độ ăn đang theo đuổi, tránh việc tự ý mua dùng sản phẩm chỉ đơn thuần để trị chứng táo bón trước mắt.

9. Câu hỏi thường gặp

Người mắc hội chứng ruột kích thích có nên ăn nhiều chất xơ không?

Không nên nạp chất xơ một cách ồ ạt. Loại chất xơ và hàm lượng bổ sung phải dựa vào triệu chứng cụ thể của từng người. Chất xơ hòa tan mềm mại giúp ích cho người táo bón, nhưng tăng liều quá đột ngột sẽ sinh nhiều bọt khí gây căng trướng bụng. Hãy tăng lượng từ từ và theo dõi sát sao phản ứng của đường ruột.

Có nên tự áp dụng chế độ ăn ít FODMAP không?

Bạn không nên tự ý cắt bỏ quá nhiều thực phẩm bổ dưỡng trong thời gian dài mà thiếu đi sự giám sát y tế. Chế độ ăn kiêng ít FODMAP thường chỉ triển khai trong một khoảng thời gian ngắn hạn, sau đó đánh giá biểu hiện của ruột và đưa từng món ăn trở lại thực đơn từng bước một cách khoa học.

Người mắc IBS có cần sử dụng sản phẩm bổ sung chất xơ không?

Không phải bệnh nhân nào cũng cần đến các sản phẩm bổ sung. Ưu tiên hàng đầu vẫn là điều chỉnh khẩu phần ăn tự nhiên và chọn đúng loại chất xơ dung nạp tốt. Khi có ý định dùng thêm các sản phẩm hỗ trợ, bạn nên xin ý kiến bác sĩ tiêu hóa, đặc biệt nếu bạn thường xuyên bị chướng bụng đầy hơi hoặc đang trong đợt ăn kiêng Low-FODMAP.

Kết luận

Nắm vững hội chứng ruột kích thích nên ăn gì giúp bạn chủ động xây dựng thực đơn khoa học, nhận diện các món ăn gây khó chịu và dần hoàn thiện thói quen ăn uống lành mạnh. Hãy ưu tiên các món thanh đạm dễ tiêu, ăn uống đúng giờ, duy trì đủ nước và điều chỉnh lượng chất xơ một cách từ tốn.

Dược phẩm Louis France khuyên bạn nên tìm hiểu cặn kẽ bảng thành phần dinh dưỡng và lắng nghe tư vấn chuyên khoa trước khi quyết định bổ sung bất kỳ sản phẩm chất xơ nào. Đối với Louis Lactoba, bệnh nhân mắc hội chứng ruột kích thích cần tham vấn y tế kỹ lưỡng để có được sự lựa chọn an toàn và phù hợp nhất với thể trạng đường ruột của mình.